راپور: باخترۍ ځلاند
افغانستان نیوز۲۴: د امریکا متحده ایالاتو د سپټمبر پر ۳۰مه په عراق کې خپل پوځي ماموریت په رسمي ډول پای ته ورساوه او وروستي امریکايي ځواکونه او تجهیزات یې له دغه هېواد څخه وایستل.
د امریکا د پوځ په وینا، په عراق کې د داعش پر وړاندې د نړیوال اېتلاف شاوخوا ۱۲ کلن پوځي ماموریت، چې د «عزم راسخ» په نوم ترسره کېده، پای ته رسېدلی او د وروستیو ځواکونو وتل د اربېل په هوايي اډه کې بشپړ شوي دي.
له ۲۰۰۳ کال څخه تر وروستي وتلو
په عراق کې د امریکا پوځي حضور په ۲۰۰۳ کال کې د صدام حسین د حکومت پر وړاندې د امریکا په مشرۍ له پوځي یرغل وروسته پیل شو.
د جګړې په اوج کې، په ځانګړي ډول په ۲۰۰۷ کال کې، په عراق کې د امریکايي ځواکونو شمېر له ۱۷۰ زرو څخه هم زیات و. په همدې کال کې د امریکا د وخت ولسمشر جورج ډبلیو بوش په دوره کې د امریکايي ځواکونو د شمېر د زیاتولو تګلاره، چې د «Surge» په نوم یادیږي، عملي شوه.
په ۲۰۰۹ کال کې بارک اوباما د امریکا ولسمشر شو او د هغه د ولسمشرۍ پر مهال، د ۲۰۱۱ کال په ډسمبر کې، وروستي امریکايي جنګي ځواکونه له عراقه ووتل.
خو په ۲۰۱۴ کال کې د داعش له پراخېدو او د عراق او سوریې د پراخو سیمو له نیولو وروسته، امریکايي ځواکونه د نړیوال اېتلاف په چوکاټ کې بېرته عراق ته ستانه شول.
له ۲۰۱۴ کال وروسته د امریکا او نړیوال اېتلاف اصلي تمرکز د داعش پر وړاندې مبارزه، د عراقي امنیتي ځواکونو روزنه، مشوره ورکول او د هغوی ملاتړ و.
په ۲۰۲۱ کال کې په عراق کې د اېتلاف پراخ جنګي عملیات پای ته ورسېدل، خو امریکايي ځواکونه د روزنې، مشورې، استخباراتي همکارۍ او د داعش پر وړاندې د عراقي ځواکونو د ملاتړ لپاره په دغه هېواد کې پاتې شول.
د امریکايي ځواکونو تلفات
د عراق جګړې د امریکا لپاره د پام وړ انساني تلفات هم لرل.
د امریکا د دفاع وزارت د معلوماتو له مخې، د Operation Iraqi Freedom په دوره کې ۴۴۱۸ امریکايي پوځیان و وژل شول او شاوخوا ۳۱٬۹۹۴ نور ټپیان شوي دي.
د ۲۰۱۱ کال له وتلو وروسته د Operation New Dawn په دوره کې هم امریکايي سرتېرو ته مرګژوبله اوښتې او له ۲۰۱۴ کال وروسته د داعش پر وړاندې د عملیاتو پر مهال هم د امریکايي ځواکونو تلفات ثبت شوي دي.
د براون پوهنتون د Costs of War پروژې په پراخو محاسبو کې، د ۲۰۰۳ کال له جګړې څخه تر ۲۰۲۳ کال پورې د عراق اړوند د امریکايي پوځي تلفاتو شمېر شاوخوا ۴۵۹۹ ښودل شوی؛ خو د تلفاتو شمېر د سرچینې، وخت او د محاسبې د طریقې له مخې توپیر کولی شي.
د جګړې مالي لګښت
د عراق جګړې او ورپسې د داعش پر وړاندې عملیاتو د امریکا لپاره پراخ مالي لګښتونه هم لرل.
د براون پوهنتون د Costs of War پروژې د اټکل له مخې، د ۲۰۰۳ او ۲۰۲۳ کلونو ترمنځ د عراق او سوریې د جګړو اړوند د امریکا ټول لګښت شاوخوا ۲.۸۹ ټریلیون ډالر و.
په دې اټکل کې مستقیم پوځي لګښتونه، د جګړې اړوند نور حکومتي مصارف، د پخوانیو سرتېرو روغتیايي او معلولیتي لګښتونه او د جګړې له امله د پورونو د سود په څېر موارد شامل دي.
د همدې محاسبې له مخې، تر ۲۰۲۳ کال پورې شاوخوا ۱.۷۹ ټریلیون ډالر لګول شوي وو او پاتې برخه د راتلونکو لګښتونو، په ځانګړي ډول د پخوانیو سرتېرو د روغتیايي پاملرنې او نورو ژمنو، اټکل شوې برخه ده.
خو باید روښانه شي چې ۲.۸۹ ټریلیون ډالر یوازې د عراق جګړې لګښت نه دی؛ بلکې د عراق او سوریې د جګړو ګډ اټکل ښودل شوی دی.
په عراق او سوریه کې پراخ انساني زیان
د جګړې اغېزې یوازې پر امریکايي ځواکونو محدودې نه وې، بلکې د عراق او سوریې پر خلکو یې هم پراخ انساني اغېز کړی دی.
د براون پوهنتون د Costs of War پروژې د څېړنې له مخې، د ۲۰۰۳ او ۲۰۲۳ کلونو ترمنځ په عراق او سوریه کې د جګړو له امله د وژل شویو کسانو شمېر شاوخوا ۵۵۰ زره تر ۵۸۰ زره اټکل شوی دی.
دا شمېره د دواړو هېوادونو ګډه محاسبه ده، نه یوازې د عراق د تلفاتو شمېر.
د عراق د ملکي وګړو د تلفاتو په اړه د بېلابېلو سرچینو شمېرې توپیر لري، ځکه د جګړې په اوږدو کې د ټولو تلفاتو ثبت په بشپړ ډول نه دی ترسره شوی او د شمېرنې طریقې هم له یوې سرچینې څخه بلې ته توپیر لري.
د امریکا له وتلو وروسته د امنیت مسؤلیت د امریکا او عراق ترمنځ د ۲۰۲۴ کال د هوکړو له مخې، د داعش پر وړاندې د نړیوال اېتلاف پوځي ماموریت په تدریجي ډول د پای ته رسېدو پر لور ولاړ و.
اوس د عراق امنیتي ځواکونه، د کردستان سیمې د پېشمېرګه ځواکونو په ګډون، د هېواد د امنیت او د داعش د پاتې شونو پر وړاندې د مبارزې اصلي مسولیت پر غاړه اخلي.
سره له دې، د امریکا او عراق امنیتي اړیکې په بشپړ ډول نه پای ته رسېږي. واشنګټن ویلي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ به د امنیتي همکاریو، روزنې، مشورې او استخباراتي همکارۍ په برخو کې اړیکې د دوهاړخیزو اړیکو په چوکاټ کې دوام ولري.
د ۲۳ کلن حضور پای
د ۲۰۰۳ کال له پوځي یرغل څخه ۲۳ کاله وروسته د امریکا پوځي حضور په عراق کې خپل وروستی پړاو هم پای ته ورساوه.
د امریکا حضور په ٢٠٠٣ کال کې د جګړې له پیل څخه وروسته رامنځته شو، په ۲۰۱۱ کال کې د جنګي ځواکونو له وتلو سره یوه مرحله پای ته ورسېده او په ۲۰۱۴ کال کې د داعش پر وړاندې د نړیوال ائتلاف د ماموریت په چوکاټ کې بېرته پیل شو.
اوس د اېتلاف د پوځي ماموریت له پای ته رسېدو سره، د عراق د امنیت اصلي مسؤلیت عراقي ځواکونو ته سپارل شوی؛ په داسې حال کې چې د بغداد او واشنګټن ترمنځ امنیتي او دوهاړخیزې همکارۍ به دوام ولري.
